Татар халкының горурлыгы

Муса Җәлил

1906 — 1944

Советлар Союзы Герое, бөек татар шагыйре, каһарманлык һәм ирекне яклаучы. Аның шигырьләре безнең йөрәкләрдә мәңгегә яши.

Тормыш юлы белән танышу

Аска

Тәрҗемәи хәл

Тормыш юлы

Балачак һәм яшьлек

Муса Җәлил (Муса Мостафа улы Җәлилов) 1906 елның 15 февралендә Оренбург өлкәсенең Мостафино авылында туа. Гаиләдә алтынчы бала булып, ул кечкенәдән үк белемгә омтылыш күрсәтә.

1919 елда Оренбургка күчеп, анда комсомолга керә. Ул яшьләр хәрәкәтендә актив катнаша, революцион идеяләр белән сугарыла. Әле яшьтән ук шигырь язу сәләте ачыла.

1931 елда Казанга кайтып, "Совет әдәбияты" журналында, аннары Татар дәүләт опера һәм балет театрында әдәби бүлек мөдире булып эшли. Бу еллар аның иҗат үсешендә иң җимешле чор була.

"Мин үлсәм дә, минем шигырьләрем яши, халкым өчен үлем — иң зур бәхет!"

Хронология

Тормышның төп вакыйгалары

1906

Туган көн

15 февральдә Оренбург өлкәсе Мостафино авылында дөньяга килә.

1919

Комсомолга керү

Оренбургта комсомол рәтләренә керә, революцион хәрәкәттә актив катнаша.

1931

Казанда эшчәнлек

Татар дәүләт опера театрында әдәби бүлек мөдире булып эшли башлый.

1941

Сугышка китү

Бөек Ватан сугышы башлану белән армиягә алына, фронтка китә.

1942

Әсирлеккә эләгү

Волхов фронтында авыр яраланып, фашистларга әсир төшә.

1943

"Моабит дәфтәрләре"

Берлиндагы Моабит төрмәсендә 92 шигырь яза — мәңгелек мирасы.

1944

Каһарман үлем

25 августта Берлин-Плётцензеедә гильотинада үтерелә. 38 яшендә.

1956

Совет Союзы Герое

Үлгәннән соң Советлар Союзы Герое исеме бирелә, Ленин премиясе лауреаты.

Батырлык

Ирекне яклауда каһарманлык

Фронтта батырлык

1941 елдан фронтта сугыша. Журналист, политрук буларак, солдатларга рух бирә, газеталарда патриотик язмалар чыгара.

Подполье оештыру

Әсирлектә легионерлар арасында антифашист подполье оештыра. Йөзләрчә кешене качарга ярдәм итә, диверсияләр үткәрә.

Моабит дәфтәрләре

Төрмәдә 92 шигырь яза. Кечкенә дәфтәрләрне сәяси тоткыннар аша ватанга җибәрә — мәңгелек иҗат мирасы.

Җәлилчеләр

Аның әйләнәсендә 11 кеше — "Җәлилчеләр" төркеме — бергәләп фашизмга каршы көрәшә, барысы да үлем җәзасына хөкем ителә.

Рухи көч

Иң авыр шартларда да рухтан төшми, шигырьләр яза, иптәшләренә ышаныч, өмет бирә. Ул чын патриот иде.

Мәңгелек данлык

1956 елда Советлар Союзы Герое исеме бирелә. Аның исеме төрле илләрдә урамнарга, мәктәпләргә куела.

"Җырларым, сезне йөрәктә үстердем,
Сезнең өчен яндым, көйдем, эзелдем.
Җиңү көнен күрмәссәм дә, кайгырмам:
Халкым өчен көрәш юлында үлдем."

— Муса Җәлил, Моабит дәфтәрләреннән

Иҗат

Шигырьләр

Җырларым

Җырларым, сезне йөрәктә үстердем,
Сезнең өчен яндым, көйдем, эзелдем...
Йөрәгемнең иң кадерле бөртеген
Сездә халкым күрер дидем.

Моабит дәфтәрләреннән, 1943

Иркә

Елый иркәм бишектә,
Йокы юк — уянык бит.
Әнисе китеп эшкә,
Әтисе — Ватан өчен сугышта.

1942 ел

Ватаным

Ватаным минем — җиһанда бердәнә,
Мин аңа бик тиз гашыйк булдым әле.
Бер үлем килсә — мең кабат үлермен,
Бары тик Ватан исән булсын генә!

1943 ел, Моабит

Спорт

Физик тәрбия һәм спорт

Сәламәт тән — ныклы рух

Муса Җәлил яшьлегеннән үк физик тәрбиягә игътибар биргән. Ул ышана иде: көчле тән — көчле рухның нигезе. Оренбургта укыган елларда ул спорт белән актив шөгыльләнә.

Аеруча гимнастика, йөгерү һәм йөзү белән шөгыльләнгән. Бу сәламәтлек һәм чыдамлылык аңа сугыш елларында, әсирлектә дә ярдәм иткән.

Казанда яшәгән чорда ул физкультура хәрәкәтен дә яклаган, яшьләрне сәламәт яшәү рәвешенә өндәгән.

Гимнастика

Йөгерү

Йөзү

Чыдамлылык

Сәламәт яшәү

Мирас

Мәңгелек истәлек

Муса Җәлил һәйкәле

1966 елда Казан шәһәрендә урнаштырылган бронза һәйкәл — шәһәрнең иң танылган символларының берсе.

Казан, Җәлил мәйданы

Муса Җәлил музее

Шагыйрьнең тормышы һәм иҗатына багышланган музей. Анда оригиналь документлар, фотолар һәм истәлекләр саклана.

Казан, Горький урамы

Муса Җәлил исемендәге опера театры

Татарстанның иң зур музыкаль театры шагыйрь исемен йөртә. Анда ул 1930нчы елларда әдәби бүлек мөдире булып эшләгән.

Казан, Ирек мәйданы

Ленин премиясе

1957 елда "Моабит дәфтәрләре" өчен Ленин премиясе бирелә — совет әдәбиятының иң югары бүләге.

Әдәбият өлкәсендә

Галерея

Фото архив